..:: Tin Tức Dòng Họ ::..


MỘT VÀI SUY NGHĨ VỀ VIỆC“TÌM MỘ BÀ TỔ LÀNG GỐM CHU ĐẬU”
(2010-05-05)
Trong các ngày qua, tin về việc tìm thấy những tư liệu về bà Bùi Thị Hý “tổ làng gốm Chu Đậu”được đăng tải trên nhiều báo. Đọc các tin đó tôi nửa mừng nửa… hoang mang.

Mừng là vì: nếu là một tin đúng với bằng cớ xác đáng thì quả đây là một phát hiện vô cùng quan trọng của ngành khảo cổ học. Nó mang lại những chi tiết bất ngờ, về ngành sản xuất gốm ở ở thế kỷ XV, về ngành đi biển, về vai trò phụ nữ trong xã hội Việt Nam, về việc giao thương với nước ngoài…

Thế nhưng càng đọc tôi càng thấy việc này khá rối rắm. bởi chính là vì nó có quá nhiều “chi tiết”, quá nhiều “bằng chứng” để có thể… tin được!

Ở nước ta, không có truyền thống giữ gìn tài liệu tốt, lại thêm khí hậu ẩm thấp, khắc nghiệt khiến cho các tư liệu cổ khó tồn tại. Kho tàng sách Hán Nôm nhiều nhất là thời Nguyễn, lên tới thời Lê Trung Hưng cũng đã là hiếm hoi. Phần lớn các gia phả cũng chỉ “cổ” đến thời Khải Định, Bảo Đại…. Và được viết đi viết lại nhiều lần qua trí nhớ của các cụ! Đến như một dòng họ lớn là chúa Nguyễn thì “gia phả” cũng không đủ chi tiết mặc dù là quý tộc, họ này có đủ quyền lực, khả năng, điều kiện để giữ gìn tư liệu, và nhất là có sử quan chuyên nghề viết “thực lục”. Thế mà đọc Đại Nam thực lục tiền biên thì không ít các bà phi, hoàng tử, công chúa đều: hoặc là có ngày sinh thì không có ngày mất, biết ngày mất thì lại không biết ngày sinh. Công chúa và phò mã nhiều người có tên mà khuyết họ. Mà có họ thì khuyết tên! “Hành trạng” mỗi người chỉ dăm ba dòng là hết!

Ngày nay, muốn nghiên cứu về giao thương thì phần lớn phải dựa trên các ghi chép của thương nhân người Nhật “Chu Ấn thuyền” hay của công ty “Đông Ấn”.

Một “sự tích” cách đây 500 năm mà rõ nét như phát hiện về bà Bùi Thị Hý quả thật là vô cùng quý giá! Trường hợp bà Bùi Thị Hý thì rất chi tiết , rất “rõ ràng”. Biết năm sinh, năm mất. Biết tên chồng là hai ông Đặng Sĩ và Đặng Phúc. Biết ông Đặng Sĩ mất trên biển. Biết cả hai ông bà là “đại gia”. Biết bà là cháu ngoại của công thần Bùi Quốc Hưng. Không những thế mà còn tìm ra mộ của bà, di vật của bà là cái la bàn đi biển và con rồng gốm. Đặc biệt là cả hai “di vật” đều có ghi tên bà.

Thông thường, trong các gia phả thì vị thế người phụ nữ ít được xem trọng. Thường thì chỉ có tên đàn ông, còn vợ thì phần lớn chỉ nêu tên, lắm khi khuyết cả họ. Như thế đây là một gia phả rất là “đặc biệt”. Nếu đúng, đó quả là một báu vật quốc gia! Nó nói lên vị thế của người phụ nữ Việt Nam, cải  chính nhiều thành kiến lâu đời!

Thế nhưng, tôi vẫn phân vân về các “chứng cứ” đó. Trước nhất bởi sự “đột ngột” của “khám phá” này. Bởi: chỉ cách đây không lâu, trong quyển Gốm Chu Đậu (KingBooks, Hà Nội, 1999) do nhà khảo cổ Tăng Bá Hoành chủ biên còn viết:

“Nghề sản xuất gốm sứ của Chu Đậu thất truyền cách đây tới 3 thế kỷ. Truyền thuyết về nghề này cũng ít khi được nhắc tới, chỉ còn một di tích gọi là Đống Lò được nhiều người biết, nhưng cũng không ai giải thích được là lò sản xuất gì. Tìm trong thư tịch tại địa phương, có vài dòng trong gia phả họ Vương ở Đặng Xá ghi vào đầu thế kỷ này, có nói tới một chi của dòng họ chuyển về Bát Tràng (Hà Nội) để làm bát. Thay vào nghề làm đồ gốm là nghề dệt chiếu – Chiếu Đậu từng nổi tiếng một thời”. Nhận định này là vào năm 1999, 13 năm sau khi cuộc khai quật được bắt đầu vào năm 1986.

Như thế, chuyện làm gốm đã biến khỏi “ký ức” người Chu Đậu. Thế mà lạ thay, bỗng dưng chỉ vài năm sau nó trở lại thực chi tiết và sinh động.

Về các “di vật” cũng làm tôi phân vân. Thứ nhất là về con rồng (có báo ghi là con nghê) có tên bà. Nếu quả là di vật thật thì nó có giá trị vô cùng lớn. Một báu vật! Chắc chắn không thua gì chiếc bình gốm ở viện bảo tàng Topkapi Sarayi! Điều phân vân của tôi là phong cách viết niên hiệu của “báu vật” này. Khác với chiếc bình Topkapi, nơi tên bà được viết dưới lớp men, ở đây nó được ghi dưới đế hàng chữ:



Quang Thuận nhất niên Quang Ánh Trang, Bùi Thị Hý tạo”

Quang Thuận là niên hiệu đầu tiên thời vua Lê Thánh Tông, Quang Thuận nhất niên là năm 1640. Năm bà Hý 40 tuổi.

Khổ nỗi! Vấn đề  là người xưa không dùng “nhất niên” cho năm đầu tiên của niên hiệu. Chỉ từ năm thứ hai trở đi mới đếm là nhị niên, tam niên… Năm đầu người ta chỉ dung chữ “nguyên niên”    hay “sơ”      . Thí dụ “Chính Hòa nguyên niên”: năm Chính Hòa thứ nhất. “Quang Trung sơ”: Quang Trung năm thứ nhất.

Trên các đồ gốm hoặc người ta chỉ viết niên hiệu để chỉ cả thời gian đó như “Vĩnh Thịnh niên” hay “Vĩnh Thịnh niên chế”. Hoặc để viết năm rõ hơn thì như khá nhiều gốm thời Lê Mạc, người ta viết như: “Hưng Trị nhị niên”: Hưng Trị năm thứ hai, “Vĩnh Tộ vạn vạn niên chi tứ”: Vĩnh Tộ năm thứ tư.

Riêng năm đầu niên hiệu như ở một chân đèn thời Mạc thì ghi:



 “Diên Thành vạn vạn niên chi sơ tam nguyệt tam thập nhật (tức 30/3 Diên Thành năm thứ nhất (1578). (Nguyễn Đình Chiến, Cẩm nang đồ gốm Việt Nam có minh văn, VBTLSVN, Hà Nội, 1999).

Cách viết “Quang Thuận nhất niên” để lộ khả năng người đời này viết do không nắm phong cách cổ!

Giá như người ta viết “Quang Thuận sơ, Quang Ánh…” thì mọi sự đã … khả tín hơn! Thật đáng tiếc!

Thứ hai là về chiếc “La bàn” đi biển có hàng chữ: Châm bàn chu hải khứ, Bùi Thị Hý”. Di vật này khiến người ta kết luận bà Hý là “người đi biển”. Điều này làm tôi quả thực phân vân. Bà Hý quá  nhiều tài năng. Về văn học thì bà giả trai đi đến tam trường. Về nghệ thuật thì bà vẽ giỏi viết đẹp. Còn buôn bán thì bà là “đại gia”. Mộ bà thì có “bảo kiếm”. Thế vẫn chưa đủ! Bà còn đi biển, đích thân có chiếc la bàn! Có nhất thiết phải thêm “bằng chứng” nhiều đến thế không?

Giả thử ta cứ tạm nhận bà đi biển vì lý do khác như đi thăm dò thị trường chẳng hạn, thì vị tất bà phải tự lái tàu!

Chuyện đi biển là chuyện “chuyên nghiệp”, phải biết địa lý, luồng nước, con gió, cảng nông sâu, biết điều khiển thủy thủ….

Lại giả thử bà không trực tiếp lái tàu mà cái la bàn này là của bà trang bị cho chuyến đi biển thì vị tất bà đã khắc tên mình trên đó, mà là tên “tục” chứ không phải như “Đặng phu nhân” chẳng hạn!

Ở nước ta chuyện khắc tên “tục” trên vật dụng thì theo chỗ tôi hiểu là chưa có hoặc nếu có thì ở nước ta quả thực là hi hữu.

Sách cổ có “tung tích” như của cụ Cao Xuân Dục thì ghi là “Long Cương thư viện” chứ nào viết thẳng là “Cao Xuân Dục”! Thật đáng tiếc! Nếu như la bàn này chỉ khắc “Đặng Gia”, hay “Quang Ánh Trang” thì mọi sự đã khả tín hơn. Và giá như người ta tìm được nó một cách vất vả hơn là như theo báo đăng “ngày 14-4-2009, ông Lợi còn cung cấp cho ông Tăng Bá Hoành một phiến đá nhỏ có chữ Hán, nằm lẫn trong đống đá tảng ở đầu nhà”.

Mọi sự nó chi tiết quá nhưng lại… đơn giản đến khó tin. Di vật bỗng dưng tìm lại được sau 500 năm mà ở ngay chính đầu nhà.

Về di vật thứ ba là viên gạch che mộ bà. Thì chữ viết khá cẩu thả, to nhỏ khác nhau, có thể gọi là khá “nguệch ngoạc”, thiếu sự trang trọng vốn có ở các bia mộ. Tuy thế cứ cho rằng đúng đi nữa thì vẫn có hàng chữ đáng ngờ là “Vọng nguyệt bảo kiếm”…. Quả tình tôi chưa hiểu đây nghĩa là bà Hý có thanh “Bảo kiếm” hay chỉ là để “yểm”?

Nếu bà có cả bảo kiếm thì quả thật là lạ thường! Luyện kiếm vốn chẳng phải là mặt mạnh của truyền thống trọng văn khinh võ của Việt Nam. Có đào được mộ của các quan văn võ cũng chẳng thấy “bảo kiếm” nào chôn kèm. Còn nếu ta ra phố đồ cổ nghe tán là thanh kiếm này nọ là của ông cha là quan võ để lại từ mấy trăm năm thì ta nên cầm chắc là ta mua sẽ phải đồ giả mới làm… năm ngoái.

Tóm lại, tôi thấy trong việc này, có quá nhiều bằng chứng, quá nhiều chi tiết hơn “bình thường” để có thể yên tâm mà tin được. Và tôi cũng xin đề nghị viện Bảo tàng trước khi mang những di vật này vào nên khám kĩ niên đại.

ĐOAN HÙNG
Tạp chí Xưa & Nay - số 351 tháng 3/2010


 

 
Các tin mới

» Sinh nhật Thủy tổ lần thứ 1210 tại Từ đường dòng họ Vũ - Võ phương Nam   11-02-2014
» Lễ giao nhận gia phả họ Hà Ngọc (thôn Ngọc Tứ, xã Điện An, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam)   12-11-2013
» Đại hội dòng họ Vũ Võ tỉnh Long An lần thứ nhất   11-07-2013
» Đại hội lần thứ nhất Hội đồng dòng họ Vũ - Võ tỉnh Bình Định   03-06-2013
» Về Phạm Kha dự lễ chúc thọ   14-05-2012
» Nghiệm thu công trình xây dựng gia phả   14-05-2012
» Dòng họ có 79 đời   30-03-2012
» Khánh thành mộ Tổ chi họ Cao Bá ở Bắc Giang   02-01-2012
» Họ tiến sĩ ở đất học   25-06-2011
» Những dòng họ toả sáng tri thức   25-06-2011
» Họ Trần Đắc Quảng Nam - Ba năm tìm được nhau trong lưu lạc   25-06-2011
» Nét văn hóa truyền thống của họ Trần thể hiện trong đời sống và lễ hội   15-06-2011
» Họp mặt họ Trần tại TP.HCM   15-06-2011
» Hành trình tìm mộ Hồ Quý Ly - Kỳ 7: Quán khách khôn cầm tóc trắng xanh...   16-08-2010
» Hành trình tìm mộ Hồ Quý Ly - Kỳ 6: Người được quân đội Trung Hoa phong thần   16-08-2010
» Hành trình tìm mộ Hồ Quý Ly - Kỳ 5: Người của những "số một" định mệnh...   16-08-2010
» Hành trình tìm mộ Hồ Quý Ly - Kỳ 4: Lá số tử vi của Hồ Quý Ly   16-08-2010
» Hành trình tìm mộ Hồ Quý Ly - Kỳ 3:Từ Lão Hổ Sơn bùi ngùi nhìn lại   14-08-2010
» Hành trình tìm mộ Hồ Quý Ly - Kỳ 2: Đến vùng đất mộ táng Lão Hổ Sơn   14-08-2010
» Hành trình tìm mộ Hồ Quý Ly - Kỳ 1: Từ những giấc mộng lạ   14-08-2010
» TÌM ĐƯỢC TỔ QUÁN VỊ TIỀN HIỀN PHƯỜNG THUẬN HƯNG, QUẬN THỐT NỐT, THÀNH PHỐ CẦN THƠ   23-07-2010
» VĂN TẾ CAO BÁ QUÁT - Bài viết của nhà văn Xuân Cang   09-06-2010
» Phỏng vấn nhà thơ Võ Thị Tân Việt - Những giai thoại về người cha thân yêu của bà: Tiến sĩ Võ Khắc Triển   22-05-2010
» Trở về quê hương vị Tiến sĩ nho học cuối cùng   22-05-2010
» Những cụ rùa chuyên chở thời gian   22-05-2010
» NGƯỜI CỦA MUÔN NĂM CŨ   16-05-2010
 
các tin cũ
 
» Bi hài chuyện con gái không được mang họ cha   02-05-2010
» Các chi họ Võ ở Bạc Liêu tưởng niệm Thủy tổ Vũ Hồn   27-02-2010
» Dòng họ khai sinh cải lương tuồng cổ   06-12-2009
» Bí mật mộ “đô đốc Tây Sơn”   21-09-2009
» Các dòng họ Việt Nam   21-09-2009
» Trái tim Việt ở xứ Hàn   10-09-2009
» Đền Đô và cuộc trở về cội nguồn   10-09-2009
» Đi tìm dòng họ Lý ở Hàn Quốc (kỳ cuối): Đừng gọi tôi là người nước ngoài   10-09-2009
» Đi tìm dòng họ Lý ở Hàn Quốc (Kỳ: 2) - 800 năm hoài cố hương   10-09-2009
» Đi tìm dòng họ Lý ở Hàn Quốc - Kỳ 1: Hoàng tử ra đi   08-09-2009
» Đã tìm lại được tổ tiên mình   07-09-2009
» Hiện tượng Trạng Quỳnh với người hậu duệ đời thứ tám của Cống Quỳnh   23-08-2009
» Hành trạng cụ Võ Văn Nhâm   23-08-2009
 
     
 
     


 

     
 
ĐẶT LÀM GIA PHẢ

 
Chúng tôi cung cấp dịch vụ làm gia phả cho dòng họ. Vui lòng liên hệ: giaphatphcm@gmail.com
 
 
     

     
 
THÔNG BÁO

 
Website gia phả thành phố hồ chí minh
Chi tiết »
 
     

     
 
QUẢNG CÁO
 
Trung tâm Gia phả
 
     

 

Trang Chủ | Giới Thiệu | Tin Tức | Kiến Thức | Tư Liệu | Tư Vấn | Diễn Đàn | Liên Hệ
Trung tâm Nghiên cứu và Thực hành gia phả TP.Hồ Chí Minh