Hội thảo Khoa học cấp quốc gia về chí sĩ Phan Châu Trinh: Tư tưởng, cuộc đời và sự nghiệp

Ngày 23/03/2026 tại Hội trường Văn khoa - Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.HCM đã diễn ra Hội thảo Khoa học cấp Quốc gia “Chí sĩ Phan Châu Trinh: Tư tưởng, cuộc đời và sự nghiệp”.

Nhân kỷ niệm 100 năm ngày mất của Chí sĩ Phan Châu Trinh (24/03/1926 - 24/03/2026); Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia TP.HCM đã phối hợp cùng Viện Phan Châu Trinh tổ chức Hội thảo Khoa học cấp Quốc gia về “Chí sĩ Phan Châu Trinh: Tư tưởng, cuộc đời và sự nghiệp” trong cả ngày 23/03/2026 tại Hội trường Văn khoa - Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.HCM.

Chủ tọa và Thư ký Hội thảo

Đến tham dự Hội thảo khoa học cấp quốc gia lần này có trên 100 nhà khoa học, nhà nghiên cứu, các học giả trong cả nước và các sinh viên, nghiên cứu sinh của nhà trường và đại diện thân nhân của Chí sĩ Phan Châu Trinh. Viện lịch sử Dòng họ tham dự cũng có TS Hoàng Văn Lễ - Viện trưởng; PGS-TS Hà Minh Hồng - Chủ tịch Hội đồng Khoa học Viện; Luật gia Hoàng Long Vân - Phó Viện trưởng và các Chuyên viên của Trung tâm Nghiên cứu & Thực hành Gia phả thuộc Hội Khoa học Lịch sử TP.HCM.

Chủ trì hội thảo gồm có: PGS-TS Lưu Văn Quyết - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia (ĐH KHXH&NV - ĐHQG) TP.HCM; GS-TSKH Trần Ngọc Thêm - nguyên Phó Hiệu trưởng Trường ĐH KHXH&NV - ĐHQG TP.HCM; TS Lê Hữu Phước - nguyên Phó Hiệu trưởng Trường ĐH KHXH&NV - ĐHQG TP.HCM; TS Trần Đức Cảnh - Viện trưởng Viện Phát triển Giáo dục Đại học Sài Gòn, Quyền Viện trưởng Viện Phan Châu Trinh; TS Giản Tư Trung - Chủ tịch Hội đồng Trường Doanh nhân PACE kiêm Viện trưởng Viện Giáo dục IRED. Thư ký hội thảo gồm có TS Trần Thị Kim Oanh (Khoa Văn hóa học) và TS Nguyễn Thị Hồng Nhung (Khoa Lịch sử và Quan hệ Quốc tế) của Trường ĐH KHXH&NV - ĐHQG TP.HCM.

PGS-TS Lưu Văn Quyết - Phó Hiệu trưởng Trường ĐHKHXH&NV - ĐHQG TP.HCM tặng hoa cho TS Trần Đức Cảnh - Quyền Viện trưởng Viện Phan Châu Trinh

Sau phần phát biểu khai mạc Hội thảo của PGS-TS Lưu Văn Quyết và phát biểu chào mừng Hội thảo, chào mừng các đại biểu của TS Trần Đức Cảnh; PGS-TS Phan Anh Tú - Trưởng khoa Văn hoá học Trường ĐH KHXH&NV - ĐHQG TP.HCM đã trình bày báo cáo đề dẫn Hội thảo nêu bật trong lịch sử Việt Nam cận đại, chí sĩ Phan Châu Trinh là nhân vật có vị trí đặc biệt. Ông không chỉ là một chí sĩ yêu nước đầu thế kỷ 20 mà còn là một nhà tư tưởng canh tân có tầm nhìn sâu rộng về con đường phát triển của dân tộc trong thời đại mới. Cuộc đời và sự nghiệp của ông gắn liền với một giai đoạn biến động sâu sắc của lịch sử Việt Nam dẫn đến những nghiên cứu về mặt học thuật đối với tư tưởng, cuộc đời và sự nghiệp của ông. 

Trong phần hội thảo chung, các cử tọa đã được nghe TS Lê Hữu Phước trình bày tham luận về “Những ngày tháng cuối cùng của Phan Châu Trinh ở Sài Gòn - Một di sản vĩnh hằng”. Tiếp theo đó là PGS-TS Ngô Văn Minh - nguyên Trưởng Khoa Dân tộc và Tôn giáo Học viện Chính trị Hồ Chí Minh Khu vực III trình bày tham luận về đề tài “Hệ tư tưởng cứu nước phi truyền thống của Phan Châu Trinh” và kết thúc phần hội thảo chung là TS Giản Tư Trung - Viện trưởng Viện Giáo dục IRED trình bày tham luận “Từ “tự lực khai hóa” trong thế kỷ 20 đến “tự lực khai phóng” trong thế kỷ 21”. 

Hội thảo sau đó đã đón nhận nhiều ý kiến phát biểu thảo luận vừa mang tính học thuật chung quanh vấn đề tư tưởng Phan Châu Trinh cho đến những ý kiến mang tính lý luận về cuộc đời và sự nghiệp của ông.

PGS-TS Hà Minh Hồng phát biểu thảo luận

Vào buổi chiều, Hội thảo đã chia thành 3 Tiểu ban thảo luận và nghe các báo cáo tham luận tiêu biểu. 

Tiểu ban 1 với chủ đề “Phan Châu Trinh - cuộc đời và sự nghiệp” do TS Trần Đức Cảnh, PGS-TS Trần Mai Ước và TS Dương Thành Thông chủ tọa đã được nghe các báo cáo tham luận của:

- TS Nguyễn Văn Hiệu - nguyên Trưởng khoa Văn hóa học với tựa đề “Chi bằng học - Diễn ngôn duy tân trên tinh thần giáo dục khai sáng của Phan Châu Trinh”; 

- Báo cáo của TS Dương Thành Thông với nội dung “Tinh thần pháp luật” và “Khát vọng dân trị” - Một so sánh tư tưởng chính trị Montesquieu và Phan Châu Trinh qua bài thuyết giảng “Quân trị chủ nghĩa và Dân trị chủ nghĩa”; 

- Báo cáo tham luận của PGS-TS Trần Mai Ước với nội dung “Mối quan hệ biện chứng giữa tư tưởng cải cách của Phan Châu Trinh với khuynh hướng cách mạng sau này tại Việt Nam”; 

- Kết thúc hội thảo ở Tiểu ban 1 bằng nội dung “Phan Châu Trinh trong trào lưu “Tây học Đông tiệm” ở Đông Á đầu thế kỷ 20” của TS Nguyễn Thanh Phong và TS Trần Phú Huệ Quang để thảo luận tại Tiểu ban.

Tiểu ban 2 với chủ đề “Phan Châu Trinh - tư tưởng và tính thực tiễn của thời đại” do PGS-TS Cao Xuân Long, PGS-TS Ngô Văn Minh và TS Nguyễn Tăng Nghị làm chủ tọa đã được nghe các báo cáo tham luận của:

- PGS-TS Cao Xuân Long về đề tài “Tư tưởng yêu nước của Phan Châu Trinh”; 

- Tham luận của TS Lưu Đình Vinh Trường ĐH Luật TP.HCM về “Quan điểm tam quyền phân lập của Phan Châu Trinh - Nội dung, hạn chế và giá trị hiện thời”; 

- Báo cáo tham luận của TS Trương Thị Lam Hà về nội dung “Giáo dục gia đình Nam bộ đương đại trong hệ quy chiếu lý tưởng Khai dân trí của Phan Châu Trinh”; 

- Kết thúc bằng nội dung báo cáo tham luận “Từ tư tưởng canh tân của chí sĩ Phan Châu Trinh nghĩ về hành trình cứu nước của Nguyễn Ái Quốc và chiếc cầu nối Liên Thành Thương Quán” của TS Phạm Văn Luân Trường ĐH Văn hóa và ThS Phạm Nguyễn Phúc Toàn Trường ĐH Công nghệ Thông tin - Đại học Quốc gia TP.HCM.

Sau đó là phần thảo luật ở Tiểu ban.

Tiểu ban 3 với chủ đề “Phan Châu Trinh - Di sản văn hóa và giáo dục truyền thống” do PGS-TS Huỳnh Quốc Thắng, PGS-TS Phan Anh Tú và nhà nghiên cứu Phan Ngọc Dũng (Viện Kinh tế, Pháp luật và Quản lý) chủ tọa đã nghe các tham luận gồm: 

- “Phan Châu Trinh với truyền thống “văn hóa mở” của Việt Nam do PGS-TS Huỳnh Quốc Thắng trình bày; 

- “Di tích lịch sử cấp quốc gia - Khu lưu niệm mộ cụ Phan Châu Trinh và hoạt động tưởng niệm hàng năm” của PGS-TS Phan Anh Tú; 

- “Bảo tồn và phát huy một cách bền vững giá trị di tích “nhà lưu niệm cụ Phan Châu Trinh” xã Tây Hồ, thành phố Đà Nẵng” của TS Nguyễn Thị Vĩnh Linh - ThS Võ Như Huệ và ThS Phạm Thị Phúc (ĐH Quảng Nam) trình bày; 

- Kết thúc với nội dung “Sự biến đổi trong văn hóa nhận thức của người Việt đầu thế kỷ 20 nhìn từ trường hợp Phan Châu Trinh” của TS Nguyễn Thị Thúy Vy;

Sau đó là đi vào thảo luận đóng góp ý kiến.

Tại phiên bế mạc Hội thảo trên Hội trường đoàn chủ tọa gồm: TS Trần Đức Cảnh, nhà nghiên cứu Phan Ngọc Dũng, TS Giản Tư Trung, PGS-TS Lưu Văn Quyết, PGS-TS Phan Anh Tú và TS Nguyễn Tăng Nghị đã thông qua các báo cáo tổng kết thảo luận của Tiểu ban 1, Tiểu ban 2 và Tiểu ban 3 với nhiều vấn đề tiếp tục đặt ra để nghiên cứu sâu rộng tư tưởng của chí sĩ Phan Châu Trinh. 

PGS-TS Phan Anh Tú - Trưởng khoa Văn hoá học Trường ĐHKHXH&NV - ĐHQG TP.HCM báo cáo Tổng kết hội thảo

PGS-TS Phan Anh Tú đã tổng kết Hội thảo cấp quốc gia lần này và trân trọng cám ơn các nhà khoa học, nhà nghiên cứu trong cả nước đã tận tụy đóng góp nghiên cứu của mình cho Hội thảo và ghi nhận tất cả những ý kiến thảo luận để phát triền các nội dung học thuật liên quan đến tư tưởng của chí sĩ Phan Châu Trinh. 

TS Trần Đức Cảnh thay mặt Viện Phan Châu Trinh - đơn vị đồng tổ chức Hội thảo với Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM tuyên bố bế mạc hội thảo.

Các đại biểu chụp hình lưu niệm

HOÀNG LONG VÂN (Viện Lịch sử Dòng họ)